ESPT: skala szarej strefy w turystyce dziecięcej zatrważająca

Europejskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców Turystycznych (ESPT) przedstawia analizę dotyczącą organizacji wypoczynku dzieci i młodzieży w okresie ferii zimowych. Zestawienie to potwierdza skalę problemów, które od lat są sygnalizowane przez branżę turystyczną, a jednocześnie pozostają marginalizowane w działaniach administracji publicznej.

Analiza ESPT ma charakter roboczy i kierunkowy - stanowi punkt wyjścia do kolejnych kroków zmierzających do unormowania jednego z najbardziej newralgicznych segmentów rynku turystycznego, jakim jest turystyka dzieci i młodzieży. Dane, których - według MEN - "nie da się" wyodrębnić

W odpowiedzi na wniosek ESPT o udostępnienie informacji publicznej, Ministerstwo Edukacji Narodowej wskazało, że choć system bazy wypoczynku zawiera dane dotyczące łącznej liczby zgłoszeń oraz liczby uczestników wypoczynku w poszczególnych sezonach, to:

• nie jest możliwe wyodrębnienie danych dotyczących charakteru zarobkowego lub niezarobkowego wypoczynku,
  
• nie jest możliwe rozróżnienie organizatorów według ich statusu (osoby fizyczne, osoby prawne, organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy),
  
• system nie pozwala na generowanie zagregowanych danych analitycznych, ponieważ - jak wskazano w piśmie - na etapie tworzenia bazy zakładano, że ma ona służyć wyłącznie rodzicom do sprawdzenia czy wypoczynek został zgłoszony, a nie do celów analitycznych czy nadzorczych.

Jednocześnie MEN przekazało dane pokazujące skalę zjawiska: w ostatnich latach liczba zgłaszanych wypoczynków liczona jest w dziesiątkach tysięcy rocznie, a liczba uczestników w setkach tysięcy dzieci.

Analiza ESPT: przykład Zakopanego

Wobec stanowiska MEN, że wyodrębnienie takich danych "nie jest możliwe", ESPT przeprowadziło własną analizę na podstawie dostępnych zgłoszeń, ograniczoną do: pierwszych dwóch tygodni ferii zimowych i jednego z kluczowych kierunków zimowego wypoczynku dzieci i młodzieży - Zakopanego.

W analizowanym okresie: zgłoszono 68 obozów i zimowisk dzieci i młodzieży, 21 wyjazdów zostało zorganizowanych przez przedsiębiorców wpisanych do rejestru organizatorów turystyki, 47 wyjazdów - przez inne podmioty.

Łącznie do Zakopanego wyjechało 2748 dzieci, z czego: 921 dzieci - w ramach wyjazdów organizowanych przez organizatorów turystyki, a 1827 dzieci - w ramach wyjazdów organizowanych przez pozostałe podmioty.

Oznacza to, że zaledwie ok. 33% wyjazdów i jedna trzecia uczestników objęta była systemem ochrony wynikającym z ustawy o imprezach turystycznych - obejmującym m.in. zabezpieczenia finansowe, odpowiedzialność kontraktową, obowiązki informacyjne i realny nadzór.

Formularz nieprzystający do obowiązującego prawa

Zdaniem ESPT jednym z kluczowych źródeł problemu jest brak dostosowania wzoru zgłoszenia wypoczynku dzieci i młodzieży do przepisów obowiązujących od 2018 r. Obowiązujący formularz wciąż odwołuje się do nieobowiązującej ustawy z 1997 r., co - w praktyce - sprzyja błędnej kwalifikacji wyjazdów oraz nadużyciom.

ESPT przypomina, że: wyłączenie spod ustawy o imprezach turystycznych ma charakter wyjątkowy i może być stosowane wyłącznie wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy przesłanki: niezarobkowość, okazjonalność oraz organizacja wyjazdu dla ograniczonej, zamkniętej grupy uczestników. Niespełnienie choćby jednej z tych przesłanek oznacza pełne podleganie ustawie.

Praktyka rynkowa a deklaracje

Wyrywkowa analiza praktyki pokazuje, że część wyjazdów organizowanych przez fundacje i stowarzyszenia: jest reklamowana publicznie, kierowana do szerokiego grona odbiorców, oraz oferowana w cenach porównywalnych z ofertami przedsiębiorców działających zarobkowo.

Rodzą się zatem poważne wątpliwości co do faktycznego spełnienia przesłanki niezarobkowości, rozumianej - zgodnie z prawem - jako brak generowania nadwyżki, a nie jedynie przeznaczanie jej na cele statutowe.

Temat wielokrotnie zgłaszany administracji

ESPT podkreśla, że problem szarej strefy w turystyce dzieci i młodzieży był wielokrotnie sygnalizowany zarówno MEN, jak i Ministerstwo Sportu i Turystyki, m.in.: w oficjalnych pismach, w ramach prac Zespół Roboczy ds. Turystyki, Przemysłu Spotkań i Czasu Wolnego działającego przy Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, a także w wystąpieniach dotyczących szeroko rozumianej turystyki szkolnej i młodzieżowej.

Stowarzyszenie konsekwentnie wskazuje, że turystyka dzieci i młodzieży to w przeważającej mierze segment małych i średnich przedsiębiorców, którzy funkcjonują w jednym z najbardziej regulowanych obszarów rynku, przy jednoczesnym istnieniu szerokich wyłączeń, które w praktyce bywają nadużywane. Co należy podkreślić stanowisko wszystkich organizacji branżowych jest w tym przedmiocie tożsame. W ramach prac Zespołu roboczego Rady Przedsiębiorców przy Rzeczniku MiŚP mówimy jednym i zdecydowanym głosem o konieczności pilnego uregulowania tego obszaru.

Potrzebne działania systemowe

Przedstawiona analiza pokazuje, że brak danych nie jest barierą nie do pokonania, lecz konsekwencją przyjętych - wiele lat temu - założeń systemowych, które dziś nie odpowiadają rzeczywistości - wskazuje ESPT.

Stowarzyszenie apeluje o: pilne dostosowanie formularzy i systemów do obowiązującego prawa, umożliwienie generowania zagregowanych danych analitycznych, realne uszczelnienie systemu organizacji wypoczynku dzieci i młodzieży, oraz o zapewnienie równych warunków konkurencji oraz wysokiego poziomu ochrony uczestników.

Jak podkreśla ESPT, bez takich działań patologie utrwalane są latami, a legalnie działający przedsiębiorcy ponoszą konsekwencje systemu, który sam nie spełnia własnych standardów.