TSUE: decyzja kontroli lotów nie stanowi sama w sobie okoliczności nadzwyczajnej

Trybunał Sprawiedliwości po raz pierwszy uchylił orzeczenie Sądu wydane w trybie prejudycjalnym, uznając, że przyjęta w nim wykładnia narusza jedność i spójność prawa Unii.

W lipcu 2023 r. pasażerka miała odbyć podróż z Izmiru (Turcja) do Warszawy. Jej lot dotarł na miejsce z ponad trzygodzinnym opóźnieniem. Samolot, którym odbywała ten lot, wykonał wcześniej inny lot, z Katowic do Izmiru, i sam był opóźniony wskutek decyzji kontroli lotów. Przyczyną tej decyzji były ograniczenia w przestrzeni powietrznej Węgier i Rumunii wprowadzone z powodu złych warunków atmosferycznych. Oprócz tego po przylocie samolotu do Izmiru stwierdzono w nim usterkę techniczną, a jej naprawa zajęła ponad dwie godziny.

Pasażerka przeniosła swoje roszczenie odszkodowawcze na spółkę specjalizującą się w windykacji wierzytelności, a ta domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania w wysokości 400 euro.

Polski sąd rozpatrujący sprawę stwierdził, że gdyby odliczyć od całkowitego opóźnienia czas wynikający z zarządzania przepływem ruchu lotniczego, to lot z Izmiru do Warszawy byłby opóźniony w chwili przylotu o mniej niż trzy godziny, w związku z czym pasażerce nie przysługiwałoby odszkodowanie. Sąd ten dąży więc do ustalenia, w jakich warunkach decyzja kierownictwa lotów może stanowić nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu prawa Unii, która może zwolnić przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania.

W wyroku z 21 stycznia 2026 r. Sąd Unii Europejskiej stwierdził, że taka decyzja nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności przewoźnika lotniczego i pozostaje co do zasady poza zakresem jego skutecznej kontroli, niezależnie od uzasadniających ją powodów, chyba że przewoźnik przyczynił się do podjęcia tej decyzji. Zdaniem Sądu decydujące znaczenie ma sama decyzja, a nie powód jej podjęcia, ponieważ to właśnie ona wpływa z zewnątrz na wykonanie lotu. W związku z tym Sąd uznał, że taka decyzja może stanowić nadzwyczajną okoliczność, nawet jeśli sama w sobie nie spowodowała opóźnienia wynoszącego co najmniej trzy godziny.

Na wniosek pierwszego rzecznika generalnego Trybunał Sprawiedliwości postanowił poddać wyrok Sądu w części szczególnej procedurze kontroli ze względu na poważne ryzyko naruszenia jedności lub spójności prawa Unii.

Trybunał stwierdził, że wykładnia przyjęta przez Sąd faktycznie narusza jedność i spójność prawa Unii. W związku z tym Trybunał uchylił wyrok Sądu w zakresie objętym szczególną procedurą kontroli.

Trybunał uznał, że jakakolwiek decyzja kierownictwa lotów nie może jako taka zostać uznana za nadzwyczajną okoliczność. Wykonując swoją działalność, przewoźnicy lotniczy siłą rzeczy mają do czynienia, w sposób zwykły i stały, z tego rodzaju decyzjami. Aby ustalić istnienie nadzwyczajnych okoliczności, należy zbadać zdarzenie, które doprowadziło do podjęcia decyzji kierownictwa lotów, oraz sprawdzić dla każdego przypadku z osobna, czy zdarzenie to, ze względu na swój charakter lub swoje źródło, nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i pozostaje poza zakresem jego skutecznej kontroli.

W związku z tym do tego, żeby być zwolnionym z obowiązku wypłaty odszkodowania nie wystarczy, by przewoźnik powołał się na daną decyzję. Ma on obowiązek wykazania, że decyzja ta została podjęta ze względu na okoliczność, która sama miała nadzwyczajny charakter.

Trybunał zastąpił odpowiedź Sądu, przypominając, że w niniejszej sprawie decyzja kierownictwa lotów została podjęta ze względu na ograniczenia w przestrzeni powietrznej Węgier i Rumunii wprowadzone z powodu złych warunków atmosferycznych. Takie warunki mogą stanowić nadzwyczajne okoliczności, jeżeli są na tyle trudne, że uniemożliwiają wykonanie danego lotu w sposób całkowicie bezpieczny, zgodnie z pierwotnie przewidzianym rozkładem. W takiej sytuacji nie wpisują się one w ramy normalnego wykonywania działalności przewoźnika lotniczego i pozostają poza jego skuteczną kontrolą. Do sądu krajowego należy ustalenie, czy tak właśnie było w niniejszej sprawie.

Ponadto Trybunał wskazał, że zdarzenie może stanowić okoliczność nadzwyczajną, nawet jeśli samo w sobie nie spowodowało opóźnienia lotu wynoszącego co najmniej trzy godziny. W przypadku gdy opóźnienie w chwili przylotu wynika zarówno z takiego zdarzenia, jak i z innej okoliczności, od całkowitego czasu opóźnienia należy odjąć czas wynikający z nadzwyczajnej okoliczności, aby ustalić, czy pasażerowi przysługuje odszkodowanie.