Przewoźnicy powinni kontrolować paszporty podróżnych na trasach w UE?

Kodeks graniczny Schengen stoi na przeszkodzie temu, aby Niemcy wymagały od przewoźników autokarowych świadczących usługi transgraniczne, sprawdzania paszportów i dokumentów pobytowych pasażerów przed wjazdem lub wyjazdem z kraju. Takie kontrole mają skutek równoważny z odprawą graniczną i dlatego są zakazane - orzekł Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Zgodnie z prawem niemieckim każdy przewoźnik autokarowy, świadczący regularne usługi transgraniczne w strefie Schengen, do Niemiec musi sprawdzić paszporty i zezwolenia na pobyt pasażerów przed przekroczeniem granicy. Celem tych kontroli jest uniemożliwienie przyjazdu na terytorium Niemiec obywateli państw trzecich nieposiadających tych dokumentów podróży. W celu wykonania obowiązku kontroli policja może wydać zakazy tego rodzaju transportu, którym towarzyszy groźba nałożenia grzywny.

Touring Tours und Travel i Sociedad de Transportes są przewoźnikami autokarowymi mającymi siedzibę odpowiednio w Niemczech i w Hiszpanii. Świadczą regularne przewozy do Niemiec. Po stwierdzeniu, że przedsiębiorstwa te przewiozły do Niemiec dużą liczbę obywateli państw trzecich, którzy nie posiadali wymaganych dokumentów podróży, Bundespolizeipräsidium (Dyrekcja Policji Federalnej) wydała w 2014 r., po wysłaniu ostrzeżenia, zakaz przewożenia obywateli państw trzecich, którzy nie posiadali paszportu lub dokumentu pobytowego na terytorium Niemiec, pod rygorem grzywny.

Obydwaj przewoźnicy autokarowi wnieśli skargi na te zakazy do sądów niemieckich. Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) wniósł sprawę do Trybunału Sprawiedliwości, nie mając pewności co do zgodności spornego obowiązku przeprowadzania kontroli ze zniesieniem kontroli na granicach wewnętrznych w strefie Schengen.

W wyroku Trybunał stwierdził, że kodeks graniczny Schengen (w brzmieniu obowiązującym w 2014 r.) sprzeciwia się obowiązkowi przeprowadzania kontroli, nałożonemu na przewoźników autokarowych podróżujących do Niemiec oraz ich konsekwencji.

Ponieważ kontrole są przeprowadzane, w momencie gdy podróżni wsiadają do autokaru na początku podróży transgranicznej, stanowią one kontrole na terytorium państwa członkowskiego, które są zabronione, jeżeli mają skutek równoważny z odprawą graniczną. Zdaniem Trybunału sporne kontrole mają taki skutek i są w związku z tym zakazane.

Celem tych kontroli jest zapewnienie, że osoby znajdujące się na pokładzie autokaru, które zamierzają przekroczyć granicę niemiecką, mogą faktycznie wjechać na terytorium Niemiec. Celem tych kontroli jest zatem uniemożliwienie pasażerom wjazdu na terytorium Niemiec, jeżeli nie posiadają oni wymaganych dokumentów podróży, co jest tym samym celem, co kontrole przeprowadzane przez policję graniczną w związku z przekraczaniem granic zewnętrznych. Zdarzeniem wywołującym jest właśnie przekroczenie granicy wewnętrznej.

Ponadto obowiązek przeprowadzania kontroli ma charakter ogólny i obejmuje wszystkie usługi transgraniczne, niezależnie od zachowania zainteresowanych osób lub okoliczności stanowiących zagrożenie dla porządku publicznego. Ponadto kontrole dokumentów podróży muszą być systematycznie przeprowadzane w stosunku do wszystkich osób podróżujących wszystkimi transgranicznymi usługami autokarowymi. Natomiast przedmiotowy obowiązek przeprowadzania kontroli nie obejmuje usług transportu autokarowego, które ograniczają się wyłącznie do terytorium Niemiec, nawet jeśli mogą one być na odległość równą lub nawet większą od usług transgranicznych, do których ten obowiązek przeprowadzania kontroli ma zastosowanie.

Ponieważ obowiązek przeprowadzania kontroli jako taki jest sprzeczny z kodeksem granicznym Schengen, kodeks ten sprzeciwia się również sankcjom za naruszenie tego obowiązku poprzez wydawanie zakazów transportu, pod rygorem grzywny.